De Duitsers hebben Fernweh, waar wij zeggen: ‘een sterk verlangen naar verre plekken waar je nog nooit bent geweest’. Eigenlijk het tegenovergestelde van ons heimwee, wat we wel hebben gekopieerd. En de Japanners zijn de keizers van de ‘mand’-kunde. Menig Japans woord is bij ons al snel een zin of twee. Neem Ikigai: ‘Je reden om ’s ochtends op te staan: de kruising van wat je leuk vindt, waar je goed in bent, wat de wereld nodig heeft en waar je voor betaald kunt worden’.

Zo kwam ik Eisenbahnscheinbewegung op het spoor. Tijdens een presentatie van Peter Hinssen op een seminar van Denkproducties. Het beschrijft het fenomeen dat je in een trein zit, bijvoorbeeld op Utrecht Centraal, die stilstaat op het perron. Doordat treinen op andere sporen beginnen te rijden, heb je zelf ook het idee dat je vooruitgaat. Terwijl je geen meter beweegt. Allemaal wel eens meegemaakt toch? En dan die drie seconden dat je toch even checkt of je nu rijdt of niet. Schitterend. En zeker een woord waardig.

Laten we eens jouw bedrijf instappen. Drukte lijkt op vooruitgang. Veel activiteit, dus we zijn goed bezig. Door AI gaat alles (ogenschijnlijk) sneller. Strategie in twaalf verbeterlijnen op 100 sheets. Stand ups, alignment-sessies, de Agile-theatershow. Scrums in de hub, sprints in het inno-lab. Roadmap: check. Dashboard: vink. We bespreken veel, we doen ook veel, ‘we nemen alles mee’, maar beslissingen blijven uit. Of worden herzien. Het gevoel van beweging komt van de activiteit, niet van de echte voortgang.

‘Wat begon als een mooi Duits woord voelt nu alsof de bedrijfsarts net aan de CEO is komen melden dat de organisatie ziek is’

We zijn collectief in ‘transformatie’. Met mooie vergezichten, plannen en tools. Maar de beweging is visueel, niet inhoudelijk. Het voelt vooruitstrevend, maar de dagelijkse praktijk verandert nauwelijks. Cijfers bewegen zelfs, maar de impact niet. Drukte als statussymbool. Maar eigenlijk ‘eisenbahnscheinbewegung’ in volle glorie.

Wat begon als een mooi Duits woord voelt nu alsof de bedrijfsarts net aan de CEO is komen melden dat de organisatie ziek is. Sorry. Maar zoals altijd kom ik ook snel met goed nieuws: Het is geen ‘bewussie’. Ons gedrag is menselijk. We kunnen hier niet zomaar iets aan doen. Mensen ervaren écht beweging, net als in die trein. Het systeem creëert een gevoel van progressie zonder dat de richting of afstand verandert.

Na een consult met de bedrijfsarts heb ik wat medicijnen meegekregen. Bedoeld om op die andere trein te springen, die wel echt beweegt. Om de voorsprong te vergroten op al die druktemakers in die stilstaande trein. De medicijnen hebben gemeen dat ze keuzes en gedrag afdwingen, in plaats van intenties uitspreken. Het zijn mechanismen die blokkades wegnemen, besluitvorming versnellen, autonomie versterken. Er zijn veel van dit soort medicijnen, maar ik help je vast op weg met een paar snelwerkende:

Stop-doing mechanisme – zolang alles door mag blijven lopen, lijkt alles ook vooruitgang. Maar dat is de schijnbeweging. Maak het verplicht om bij elke nieuwe prioriteit iets anders te stoppen. En publiceer actief  wat er gestopt wordt (niet alleen wat start). Zo dwing je keuzes af. En de beweging wordt zichtbaar in wat verdwijnt, niet alleen wat erbij komt.

Decision Velocity als KPI – Besluiteloosheid wordt belangrijker dan zorgvuldigheid. Je gaat de tijd meten tussen het moment dat een beslissing nodig is en het moment dat die genomen wordt. En je volgt het percentage beslissingen dat genomen wordt binnen de afgesproken tijd. Traagheid wordt zichtbaar en bespreekbaar. En je zult merken dat besluitvorming toeneemt. En dus beweging meer en meer ontstaat.

Two-way-door principe – Amazon’s paradepaardje wat hen tot 2000 experimenten (bewegingen) per dag brengt. Elke medewerker mag alles direct zelf beslissen en veranderen, als hetgeen veranderd wordt morgen (indien nodig) weer terug naar het oude kan. Geen afstemming en meetings, geen vinkjes halen, geen tijdverlies. Het grappige is: meer dan 90% van de gevallen blijkt two-way-door te zijn. Je kan je voorstellen hoeveel actie en beweging de plaats heeft ingenomen van schijnbewegingen bij Amazon. Het legt ze geen windeieren .

En zo zijn er veel. De Ja/Nee mails werken goed. Catalytic mechanisms (google eens op de werking hiervan op de ideeën-bus in het Amerikaanse leger) zijn goud. Default-to-action regel (oftewel ‘go’ tot het tegendeel bewezen wordt). Je zou bijna druk kunnen zijn met het bouwen van een framework voor al die interventies, maar dat is dan weer een schijnbeweging. En nu je tot hier gelezen hebt, kunnen we wel afspreken dat je in die drukte-valkuil niet meer gaat stappen toch? Hup!

Anders Jansen